W.K.C. GUTHRIE ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ

Μεγάλο μέρος της σκοτεινότητας του Ηράκλειτου προκύπτει από το γεγονός ότι η λεπτότερη σκέψη του τον είχε φέρει πραγματικά σε ένα στάδιο, όπου η ύλη και το πνεύμα, ή επίσης το συγκεκριμένο και το αφηρημένο, απαιτούν να τα σκεφτεί κανείς ξεχωριστά.Είναι όμως, ακόμα, πολύ επηρεασμένος από την προγενέστερη σκέψη, για να προκαλέσει συνειδητά αυτόν τον διαχωρισμό.

Προτού επιτευχθεί αυτό, η φιλοσοφία έπρεπε να υποστεί το πνευματικό σοκ, που υπέστη από τον Παρμενίδη.Είναι εύκολο να ξεχάσουμε πόσο κοντά στον συγκεκριμένο, υλικό κόσμο παρέμειναν οι αντιλήψεις του, και να τις ερμηνεύσουμε στενά στην βάση των αφαιρέσεων.[…]

Ότι η θεία δύναμη που κομίζει λογική τάξη μέσα στο Σύμπαν είναι ταυτόχρονα μια φυσική, υλική οντότητα, είναι ακριβώς εκείνο που θα έπρεπε να περιμένουμε από το γενικό κλίμα της πρώιμης σκέψης του πέμπτου αιώνα.Συνεπάγεται ότι θα πάρουμε το μερίδιο μας από αυτή με φυσικά μέσα, που συμπεριλαμβάνουν την αναπνοή και τους πόρους των αισθητηρίων αργάνων.Στον Ηράκλειτο δεν υπάρχει γενικά καταδίκη της αισθητηριακής αντίληψης, όπως στον Παρμενίδη, για τον οποίο ο νους καλύτερα να αγνοεί εντελώς τις αισθήσεις.

Θα ήταν ωστόσο αφροσύνη να διατηρήσουμε τη γενική σημασία της αρμονίας σε ένα ηρακλειτικό πλαίσιο αναφοράς, ακόμα και μετά την ερμηνεία της ελληνικής λέξης.Και τούτο επειδή φέρει ψυχολογική φόρτιση, που κλίνει προς μια πυθαγορική κατεύθυνση.

Εφόσον η αρμονία του Ηρακλείτου είναι το διαμετρικά αντίθετο της πυθαγορικής αρμονίας, κάτι τέτοιο θα ήταν παραπλανητικό.Ένας αριθμός ρητών του Ηρακλείτου αποδεικνύουν την νεωτεριστική του ερμηνεία της αρμονίας των αντιθέτων.

Απέναντι από αυτό, ωστόσο, βρίσκεται ο Λόγος, τη μονιμότητα του οποίου ο Ηράκλειτος τονίζει στο απόσπασμα I, με την χρήση της λέξης «είναι» ή «υπάρχει» σε αντίθεση με τα μεταβαλλόμενα φαινόμενα που «γίνονται» σύμφωνα με τους νόμους του.Εξαιτίας των νόμων αυτών, η τάξη και η ισορροπία (κόσμος) της οικουμένης είναι επίσης σταθερά και αιώνια, παρόλο που κανένα τμήμα των εσωτερικών της συνιστωσών-γη, θάλασσα, ή ορατή φλόγα-δεν είναι το ίδιο ούτε για δύο συνεχείς στιγμές.[...]

Πνευματικές και υλικές δυνάμεις είναι ακόμα ενωμένες, ως πλευρές μιας και της αυτής οντότητας, παρόλο που, στην πραγματικότητα, ξεχωρίζουν τόσο πολύ, ώστε να απαιτούν πλήρη διαχωρισμό.

Από εδώ προκύπτει η μυστηριώδης έννοια μιας «λογικής φωτιάς», ενός Λόγου, ενός νόμου για το όριο, το μέτρο ή την αναλογία, που παίρνει υλική μορφή.Από αυτή την άποψη, ως φωτιά, θα φαινόταν πως υπόκειται, η ίδια, στη ροή που διέπει τα πάντα, παρόλο που στα μάτια του Ηράκλειτου υπήρχε μια διαφορά.Ήταν, κατά κάποιο τρόπο, ένα κριτήριο με το οποίο υπολογίζονταν και αξιολογούνταν όλα τα πράγματα.Με τη μορφή του Λόγου, ισχύει το ίδιο, διαμέσου της ονομασίας του «ο κοινός».

Υπήρχε μια έννοια, σύμφωνα με την οποία το άπειρον του Αναξίμανδρου και ο αέρας του Αναξιμένη «ήταν» επίσης τα αντίθετα, εφόσον τα αντίθετα παράγονταν από αυτά.

Το σύμφυτο παράδοξο αυτής την αντίληψης, αποκαλύφθηκε από τον Ηράκλειτο, παρόλο που η ταύτιση του Λόγου-πυρός με τα αντίθετα είχε συλληφθεί με πολύ λεπτότερο τρόπο.

Στο βαθμό που αυτό μπορεί να εξηγηθεί, το έχω εξηγήσει νωρίτερα:ο παραλληλισμός δείχνει μόνο ότι, αυτή η ταύτιση, δεν αποτελεί εμπόδιο για έναν προσωκρατικό στοχαστή, να πιστέψει σε μια πρωταρχική, ζώσα και κατευθυντήρια αρχή, που υπάρχει τόσο έξω όσο και μέσα στον κόσμο.

 ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΑΠΑΝΤΑ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΖΗΤΡΟΣ