Ο Μεσαίωνας σε κοινωνικό επίπεδο ήταν ένας διαρκής αγώνας, πολύ περισσότερο συναρπαστικός και ανθρώπινος από τους σημερινούς. Ακόμα και οι δεισιδαιμονίες και τα παράλογα της εποχής δείχνουν περισσότερο σοβαρά από την καταναλωτική και παρηκμασμένη σκέψη μας.
Οι Βογόμιλοι, ως ένα από τα παραδείγματα που ξεχωρίζουν, για πέντε περίπου αιώνες όπου κι αν έδρασαν, χαρακτηρίζονται από μια διαρκή πολιτική ανυπακοή. Από άποψη θρησκευτικής φετιχοποίησης και λογικής τα πάνε καλύτερα από τους συγκαιρινούς χριστολόγους, όπως και τους χριστιανούς που τους καταδίωξαν έως και τον αφανισμό τους.
Στις ημιάγριες διαθέσεις της εποχής το αντιεξουσιαστικό φρόνημα των αιρέσεων έρεε φυσικά. Στο βιβλίο του D. Obolensky - The Bogomils, βλέπουμε ότι είχαν κάτσει στο λαιμό των Βυζαντινών και ειδικότερα του Ζυγαβηνού και της Κομνηνής, οι οποίοι ως εξέχοντες βαλτοί και διατεταγμένοι σε υπηρεσία πολέμησαν τη δράση τους - ακριβώς όπως συμβαίνει και σήμερα - με την καθεστωτική μυθολογία της εποχής τους.

Επιστρέφοντας από νησιά όπου η νοοτροπία σκάφους είναι το ανέκδοτο που υπερτερεί, κάθε χρόνο διαπιστώνεις πως τα πράγματα γίνονται όλο και χειρότερα. H αντικοινωνική συμπεριφορά αυτού του είδους η οποία ταυτίζεται με το κοινό τους πλωτό αντικείμενο έχει γίνει κανόνας. Οι διαφορετικές εθνικότητες ενισχύουν την τάση. 

Το βασικότερο πρόβλημα όμως δεν είναι η αντιμετώπιση των συγκεκριμένων παραθεριστών αλλά ότι η θάλασσα και μόνο σαν έννοια «εμπλέκεται» πλέον σε μεγάλο βαθμό με αυτή τη φάρα.

Νοτιότερα η νεκρόπολη της Ιτάνου αποτυπώνει μια ιστορική αίσθηση πολυπολιτισμικότητας και κοινωνικής ανισότητας με πολύ περισσότερο στυλ εφόσον πρόκειται απλώς για κτερίσματα λατρείας και κενούς τάφους.

100 ΧΡΟΝΙΑ ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΟΥΖΟΣ

 

Αυτή η χώρα παράγει δικαιοσύνη μόνο όταν 

δεν κινείται τίποτα.

Είναι χρήσιμη μόνο για τους νεκρούς 

είτε πραγματικά είτε κοινωνικά.